” Hệ thống đồng phát trong ngành thực phẩm giúp tối ưu hóa năng lượng, giảm chi phí vận hành và phát thải khí nhà kính. Đồng thời CHP còn ứng dụng linh hoạt trong nhiều lĩnh vực sản xuất như sữa, bia, bánh kẹo.”
ĐỒNG PHÁT NGÀNH THỰC PHẨM
Tối ưu năng lượng và phát triển bền vững
Hệ thống đồng phát ngành thực phẩm (CHP – Combined Heat and Power) đang dần trở thành một trong những giải pháp công nghệ hiệu quả nhất giúp doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí năng lượng, vừa giảm phát thải khí nhà kính. Với đặc thù sử dụng đồng thời cả điện và nhiệt trong sản xuất, ngành thực phẩm là một trong những lĩnh vực lý tưởng để ứng dụng công nghệ Co-gen ngành thực phẩm. Hệ thống này sẽ nâng cao hiệu quả vận hành và hướng tới phát triển bền vững.
Giới thiệu
Ngành thực phẩm và đồ uống là một trong những ngành công nghiệp tiêu thụ năng lượng đáng kể. Nó chiếm khoảng 5–6% tổng tiêu thụ năng lượng công nghiệp toàn cầu. Còn số này sẽ khác nhau tùy vào từng quốc gia và phương pháp thống kê.
| Ngành công nghiệp chính | Tỷ lệ tiêu thụ năng lượng (%) | Năng lượng tiêu thụ (EJ/năm) |
|---|---|---|
| 🧱 Xi măng & khoáng sản phi kim | ~21% | ~25 EJ |
| 🔩 Sắt và thép | ~30% | ~36 EJ |
| 🧪 Hóa chất & hóa dầu | ~19% | ~23 EJ |
| ⚡ Luyện kim màu (nhôm, đồng…) | ~8% | ~9,5 EJ |
| 📄 Giấy & bột giấy | ~6% | ~7 EJ |
| 🍞 Thực phẩm & đồ uống | ~5–6% | ~6–7 EJ |
🔹 Số liệu cụ thể:
Tại châu Âu : Theo dữ liệu của European Commission, ngành thực phẩm chiếm khoảng 8% tổng năng lượng sử dụng trong công nghiệp.
Tại Mỹ: Theo US Department of Energy, các ngành chế biến thực phẩm chiếm khoảng 6% tổng năng lượng công nghiệp. Trong đó các phân ngành lớn như chế biến thịt, sữa và đồ uống là những lĩnh vực sử dụng năng lượng nhiều nhất.
Tại Việt Nam: Theo Bộ Công Thương (theo Báo cáo hiệu quả năng lượng năm 2021), ngành chế biến thực phẩm và đồ uống chiếm khoảng 5–6% tổng tiêu thụ năng lượng công nghiệp. Tuy nhiên, con số này có thể tăng do quy mô ngành đang mở rộng nhanh, đặc biệt là trong chế biến nông sản xuất khẩu.
🔹 Cấu trúc tiêu thụ năng lượng trong ngành thực phẩm
Khoảng 30–40% cho nhiệt (hơi nước, nước nóng, sấy).
Khoảng 50–60% cho điện (vận hành máy móc, làm lạnh, chiếu sáng).
Phần còn lại cho nhiên liệu vận chuyển hoặc dự phòng.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA– International Energy Agency), hệ thống đồng phát có thể nâng cao hiệu suất sử dụng nhiên liệu từ mức 40% (ở nhà máy điện truyền thống) lên tới 75–80% khi vừa phát điện, vừa tận dụng nhiệt dư để phục vụ các quy trình sản xuất. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong ngành thực phẩm – nơi nhu cầu về nhiệt và điện luôn rất cao.
Tối ưu hóa năng lượng trong sản xuất thực phẩm
Tại các nhà máy chế biến thực phẩm như sữa, thịt, bia, nước giải khát hay bánh kẹo, nhu cầu sử dụng điện và nhiệt là không thể thiếu. Hệ thống đồng phát ngành thực phẩm cho phép tạo ra cả hai dạng năng lượng này từ cùng một nguồn nhiên liệu, thường là khí thiên nhiên (natural gas) , dầu DO hoặc sinh khối.
Ví dụ điển hình là Tập đoàn FrieslandCampina tại Hà Lan – trong nhà máy sản xuất sữa tại Meppel (Hà Lan), họ đã triển khai hệ thống CHP kết hợp động cơ khí và nồi hơi thu hồi nhiệt. Kết quả là nhà máy tiết kiệm được khoảng 30% năng lượng tiêu thụ, tương đương hàng triệu euro mỗi năm (Nguồn: FrieslandCampina Sustainability Report, 2022).
Ở Việt Nam, một số nhà máy chế biến thủy sản tại Cần Thơ và Sóc Trăng đã bắt đầu triển khai Co-gen trong ngành thực phẩm, sử dụng hơi nóng từ hệ thống đồng phát để tiệt trùng và sấy khô nguyên liệu, đồng thời tạo ra điện cho vận hành sản xuất. Mặc dù quy mô chưa lớn, nhưng các mô hình này cho thấy tiềm năng rất lớn để nhân rộng.
Giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường
Một lợi ích không kém phần quan trọng của hệ thống CHP ngành thực phẩm là khả năng giảm thiểu phát thải khí CO₂ – một trong những nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu. Do tận dụng nhiệt dư trong quá trình phát điện, lượng nhiên liệu tiêu thụ ít hơn, kéo theo lượng khí phát thải thấp hơn.
Theo báo cáo của US EPA (Environmental Protection Agency), hệ thống đồng phát có thể giảm từ 20–40% lượng CO₂ phát thải so với các giải pháp điện – nhiệt riêng biệt. Điều này giúp các doanh nghiệp thực phẩm không chỉ tiết kiệm chi phí xử lý môi trường, mà còn đạt các tiêu chuẩn xanh và ESG (Environmental, Social and Governance) ngày càng phổ biến trên toàn cầu.
Ví dụ:
- Công ty bia AB InBev đã đầu tư hệ thống CHP 2.5 MW tại nhà máy ở Hoa Kỳ, nhờ đó giảm hơn 5.200 tấn CO₂ mỗi năm. (Nguồn: AB InBev Sustainability Report, 2021)
- Tương tự, Công ty chế biến thịt JBS tại Brazil cũng đang triển khai hệ thống đồng phát sử dụng khí sinh học từ chất thải động vật. Hệ thống này giúp giảm chi phí năng lượng gần 18% và phát thải tới 12.000 tCO₂-eq/năm.
Ứng dụng đa dạng trong các phân ngành thực phẩm
Hệ thống đồng phát ngành thực phẩm được ứng dụng linh hoạt trong nhiều lĩnh vực, không chỉ nhờ khả năng tạo ra điện mà còn cung cấp nhiệt ổn định – yếu tố thiết yếu trong sản xuất:
Ngành sữa: tiệt trùng, sấy khô sữa bột, rửa thiết bị.
Ngành bia: nấu malt, lên men, thanh trùng và đóng chai.
Ngành bánh kẹo: nướng bánh, sấy khô và xử lý đường.
Ngành thịt – thủy sản: hấp, sấy khô, bảo quản lạnh.
Tại châu Á, Nhà máy sữa Meiji ở Nhật Bản sử dụng hệ thống đồng phát kết hợp với thu hồi CO₂ để tái sử dụng trong sản xuất nước giải khát có gas. Nhà máy giúp vừa tiết kiệm chi phí CO₂ công nghiệp, vừa góp phần khép kín chu trình sản xuất. (Nguồn: Meiji Holdings CSR Report, 2022)
Cơ hội phát triển Co-gen ngành thực phẩm tại Việt Nam
Mặc dù hiện nay nhà máy Co-gen trong ngành thực phẩm tại Việt Nam chưa phổ biến. Nhưng với xu hướng năng lượng xanh, chi phí điện tăng cao và các chính sách hỗ trợ từ Chính phủ, Co-gen sẽ có nhiều cơ hội phát triển.
Theo Báo cáo thị trường năng lượng Việt Nam 2024 (MOIT), gần 60% nhà máy thực phẩm quy mô vừa chưa triển khai bất kỳ giải pháp tiết kiệm năng lượng nào. Nếu chỉ cần 10% trong số này chuyển sang sử dụng hệ thống khí đồng phát, tổng công suất có thể đạt trên 150 MW, tiết kiệm hơn 200 triệu kWh/năm và giảm phát thải hơn 170.000 tấn CO₂.
Một số doanh nghiệp tiên phong trong thử nghiệm hệ thống đồng phát còn kết hợp với biomass từ vỏ điều, bã mía, rơm rạ, giúp giảm chi phí nhiên liệu tới 20%. Trong tương lai, khi các công nghệ như pin nhiệt, khí hóa sinh khối kết hợp đồng phát (biomass CHP) phát triển hơn, ngành thực phẩm sẽ có thêm nhiều lựa chọn bền vững.
Kết luận
Tham quan nhà máy Năng Lượng Thành Công
Hệ thống đồng phát ngành thực phẩm không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí năng lượng, mà còn góp phần quan trọng vào mục tiêu giảm phát thải, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh. Với hiệu suất cao, ứng dụng đa dạng và ngày càng nhiều mô hình thành công trong khu vực, CHP ngành thực phẩm hứa hẹn sẽ trở thành xu hướng tất yếu trong giai đoạn 2025–2035.
Nếu được hỗ trợ bởi chính sách và đầu tư hợp lý, mô hình Co-gen ngành thực phẩm sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm tiền, mà còn tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường cho tương lai.
Về trang chủ: nangluongthanhcong.com
📌 Các thuật ngữ trong bài:
US EPA – Environmental Protection Agency : Cơ quan bảo vệ môi trường.
IEA – International Energy Agency : Cơ quan Năng lượng Quốc tế.
ESG – Environmental, Social, and Governance : Môi trường, Xã hội và Quản trị – ba tiêu chí quan trọng dùng để đánh giá mức độ bền vững và tác động xã hội của một doanh nghiệp hoặc tổ chức. Đây là một khung đánh giá ngày càng phổ biến trong đầu tư, quản trị doanh nghiệp và xây dựng chiến lược phát triển bền vững.
📌 Nguồn tham khảo:
IEA (2023). Combined Heat and Power.
AB InBev Sustainability Report (2021).
FrieslandCampina CSR Report (2022).
EPA CHP Partnership (2020).
MOIT Vietnam Energy Report (2024).
